Pajęczyca

AULONIA SIECIARKA

Ta nazwa jest wyjątkowa pod kilkoma względami:

  1. rodzaj żeński
  2. pierwszy człon jest łaciński, a drugi polski
  3. rzeczownikowa forma członu drugiego

Większość polskich nazw pająków to nazwy rodzaju męskiego. Spowodowane jest to prawdopodobnie rodzajem męskim rzeczownika „pająk”. W tym wypadku mamy do czynienia z nazwą żeńską (jedyną nazwą żeńską, do której dotarłam, jeśli chodzi o polskie nazwy pająków). Jest to prawdopodobnie spowodowane przejęciem w całości pierwszego członu z nazwy łacińskiej aulonia albimana.

Próbowałam znaleźć znaczenie nazwy łacińskiej, niestety efekty nie są zadawalające:

  1. aulonia – może pochodzić od łac. aulon, aulonis, które oznacza trąbę wodną, czyli zjawisko meteorologiczne, polegające na formowaniu się nad powierzchnią wody wiru z chmury, łączącego się wyżej z chmurą*. Niejasne jest dla mnie jednak, skąd brałoby się „i” (czemu „aulonia” a nie „aulona” – rodzaj żeński być może ze względu na rodzaj żeński rzeczownika aranea oznaczającego pająka). Jedynym co łączyć co łączyć by mogło aulonię sieciarkę z trąbą wodną jest lejkowaty kształt pajęczyn, które buduje. Nazwa ta jednak pozostaje dla mnie zagadką.
  2. albimana – tu już sprawa jest jasna (i opisana m.in. na stronie poświęconej temu gatunkowi na niemieckim forum, podlegającym pod Wikimedia, poświęconym w całości pająkom). Jest zrostem dwóch słów: albus (biały) i manus (ręka). Aulonia albimana znaczy wobec tego „aulonia białoręka”. Nazwa umotywowana jest białymi „pierścieniami” na nogogłaszczkach (czyli odnóżach, które nie służą do chodzenia – w uproszczeniu i nawiązując do anatomii m.in. człowieka – na rękach) pająków tego gatunku.

Nazwa polska przejmuje pierwszy człon, o niejasnej dla mnie motywacji, z łaciny. Drugi nie jest tłumaczeniem nazwy łacińskiej. Epitet gatunkowy (czyli drugi człon nazwy) powinien wskazywać na jakąś cechę charakterystyczną dla danego gatunku. Większość osób kojarzy na pewno pająki z ich sieciami i nie wie, że nie wszystkie takie sieci budują. Aulonię sieciarkę od innych członków rodziny, do której należy (pogońcowatych), odróżnia właśnie to, że buduje sieci*.

Samo słowo sieciarka występuje w polszczyźnie wg Słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego w dwóch znaczeniach:

  1. zoologicznym, które nas nie interesuje (odnosi się do pewnej grupy owadów – przypominam, że pająki nie są owadami!)
  2. przestarz. „kobieta wyrabiająca sieci”

Drugi człon nazwy „aulonia sieciarka” wykorzystuje oczywiście drugie znaczenie, a motywowana jest tym, że aulonia sieciarka faktycznie wyrabia sieci.

Forma rzeczownikowa drugiego członu jest rzadka w nazwach pająków, jednak nie całkiem wyjątkowa. Osoba nazywająca ten gatunek, chcąc uwypuklić cechę, polegającą na wyjątkowym w tym rodzinie tworzeniu sieci, naturalnie wybrała nazwę rzeczownikową, której łatwiej nawiązać do wykonywanej czynności. Nazwy przymiotnikowe są motywowane zwykle:

  • wielkością pająka (np. kątnik większy, drobnik malutki)
  • ubarwieniem pająka (np. kołosz wielobarwny, knapiażek brązowy, podkamieniak czteroplamkowy)
  • wyglądem pająka, np. kształtem jakiejś jego części lub ilością oczu (np. omatnik kulisty, czyhak sześciooki)
  • środowiskiem, w którym pająk żyje (np. sidlisz jaskiniowy, kątnik leśny)
  • rodzajem owłosienia pająka (np. drobnik wełnistowłosy)
  • czasem, w którym można dany gatunek spotkać (np. czaik jesienny)
  • zwyczajnością/pospolitością pająka (np. bokochód pospolity)
  • zdziwieniem, które pająk wywołuje (darownik przedziwny, plądrownik osobliwy)

Człon przymiotnikowy motywowany czynnością znalazłam tylko u roznsuwacza plującego. Nie ma jednak w polszczyźnie czasownika oznaczającego tworzenie sieci, więc nie można od niego utworzyć przymiotnika. A to właśnie przymiotniki odczasownikowe odsyłają nas do jakichś czynności.

*Wszystkie informacje na temat sieciarki czerpię ze wspomnianego forum. Potwierdzają je również liczne inne źródła internetowe.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s