Mali piraci

Skoro wspomniałam już o pająkach zwanych piratami, to żal byłoby nie rozwinąć tego tematu. Korsarz piratnik to członek rodziny pogońcowatych, które po rosyjsku, angielsku i niemiecku zwane są wilczymi pająkami, a więc powiedzmy „wilkowatymi” (po angielsku, hiszpańsku i portugalsku naśladownikowate nazywane są „pająkami-piratami”).

Rodzaj, do którego należy korasarz piratnik to pirata, a nazwa gatunku po łacinie brzmi pirata piraticus. Polska nazwa jest wobec tego tłumaczeniem nazwy łacińskiej z wykorzystaniem dwóch synonimicznych wyrazów (w końcu polszczyzna nie lubi powtórzeń).

Słownik języka polskiego PWN podaje, że (w znaczeniu 1) pirat to «członek załogi okrętu, który na morzu napada i rabuje inne statki». Z kolei hasło korsarz odsyła nas do pirata w znaczeniu pierwszym.

Co prawda nie wiem nic o tym, aby korsarze piratnicy tworzyli załogi. Jednak oczywiście przeniesienie nazwy pirata w znaczeniu podanym powyżej na pająka nie pociąga za sobą uwzględnienia w nazwie docelowej wszystkich znaczeń. Coś jednak korsarz piratnik ma jednak oczywiście wspólnego z piratami świata ludzi – mianowicie napada i robi to na wodzie. Korsarze piratnicy zamieszkuje wilgotne i mokre siedliska (brzegi wód i bagniste łąki), a ponieważ nie należą do roślinożerców to napadają na różne stworzenia i ofiary zjadają, niekiedy własnie na wodzie lub pod nią, gdzyż, tak jak nartniki, umieją wykorzystać napięcie powierzchniowe, aby poruszać się po powierzchni wody. Problemu nie stanowi dla nich również nurkowanie*.

Wiemy już skąd wzięła się ta nazwa – od nazwy łacińskiej, odwołującej się do sposobów polowania pająków danego gatunku. Czyli ujmując to bardziej naukowo: nazwa polska „korsarz piratnik” pochodzi od nazwy łacińskiej „pirata piraticus”, której motywację stanowi środowisko, w którym pająki tego gatunku polują.

Rozważmy teraz budowę nazwy:

  1. korsarz – po prostu przejęty cały wyraz
  2. piratnik = PIRAT + -nik
    Przyrostek „-nik” funkcjonuje powszechnie w polszczyźnie (np. awanturnik) oraz jest częsty w nazwach gatunków. W grupie analizowanych przeze mnie nazw pojawia się wiele razy, zarówno w pierwszym, jak i w drugim członie. Drugim członem jest zazwyczaj przymiotnik, wystąpienie formy rzeczownikowej pociąga za sobą zwykle jakiegoś rodzaju działania słowotwórcze, w tym wypadku dodanie przyrostka „-nik”. Jest to przypadek o tyle szczególny w moim zbiorze polskich nazw pająków, że (spośród wszystkich posiadających przyrostek „-nik”) tylko w wyrazie „piratnik” przyrostek został dodany do podstawy słowotwórczej, oznaczającej nazwę osoby. Zdarza się to jednak również w innych nazwach gatunkowych zwierząt, np. „drwalnik paskowany” to nazwa jedno z chrząszczy, żyjących w polskich lasach. Jest to niestety jedyny przykład analogiczny jaki znalazłam. Na podstawie tych dwóch nazw, można jednak wysnuć hipotezę, że przyrostek „-nik” w nazwach gatunkowych zwierząt, w połączeniu z podstawą słowotwórczą, nazywającą jakąś osobę, oznacza zwierzę, którego zachowania są podobne do zachowań osoby, którą nazywa wyraz stanowiący podstawę słowotwórczą. A więc korsarz piratnik to pająk-korsarz, zachowujący się jak pirat.

Na koniec dodam jeszcze, że zazwyczaj dwa człony nazwy mają dwie różne motywacje. Ten przypadek jest pod tym względem wyjątkowy.

*Opis korsarza piratnika na podstawie: B. i M. Baehr, Jaki to pająk?, tłum. I Hajdamowicz, Warszawa 2008, s.  96.

Jedna myśl na temat “Mali piraci

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s